महात्मा फुले यांचे अखंड
जप अनुष्ठाने स्त्रिया मुले होती । दुजा का करिसी । मुलांसाठी ।।१।।
भट ब्राह्मणांत बहु स्त्रिया वांझ । अनुष्ठानी बीज । नाही का रे ।।२।।
अनुष्ठानावीण विध्वा मुले देती । मारूनी टाकिती सांदी कोनी ।।३।।
ज्याची जशी कर्मे तशी फळा येती । शिक्षा ती भोगिती । जोती म्हणे ।।४।।
भावार्थ :
जप आणि अनुष्ठान केल्याने मुले होतात, असा प्रचार ब्राह्मण करतात. जपानुष्ठाने मुले झाली असती, तर मग मुले होण्यासाठी इतर कोणताही उद्योग करण्याची गरजच राहिली नसती. मुले होण्यासाठी भट-ब्राह्मण बहुजन समाजाला जपानुष्ठाने करायला सांगतात, मात्र खुद्द ब्राह्मणांच्याच अनेक स्त्रिया वांझ आहेत. ब्राह्मण स्त्रियांना अनुष्ठानातून बीज का नाही मिळत. कोणत्याही प्रकारची अनुष्ठाने न करता ब्राह्मणांच्या विधवा स्त्रियांना मुले होतात. मग त्या स्त्रिया अशा मुलांना गुपचूप मारून टाकतात. ज्याची जशी कर्मे आहेत, तशी फळे त्याला मिळतात. वाईट कामांची शिक्षा भोगावी लागते, असे जोती म्हणतात.
कठीण शब्दांचे अर्थ :
बहु : फार
बीज : बी, वीर्य
विध्वा : विधवा.
सांदी : घरातील अंधारी जागा.
कोनी : कोनाड्यात.
